Lễ Hội Truyền Thống Chùa Ông: Di Sản Phi Vật Thể Đậm Chất Tâm Linh Hưng Yên

Lễ hội truyền thống Chùa Ông tại Hưng Yên không chỉ là một sự kiện tâm linh mà còn là bảo tàng sống lưu giữ những giá trị văn hóa phi vật thể quý giá của dân tộc.

Nằm yên bình tại thôn Bình Lương, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên, Chùa Ông (hay còn gọi là chùa Bình Lương) từ lâu đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chãi cho người dân địa phương. Với tên chữ là Bản Tịnh tự, ngôi cổ tự này được khởi dựng từ thời Lý (khoảng năm 1128 - 1138), tạo nên một sự giao thoa độc đáo khi vừa là nơi thờ Phật, vừa phụng thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông.

Kiến trúc cổ kính và những dấu ấn lịch sử ngàn năm

Bước qua cổng tam quan với ba vòm cuốn được chạm khắc tinh xảo hình tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng), du khách sẽ cảm nhận được sự tĩnh lặng tuyệt đối. Không gian chùa được bao bọc bởi những tán cổ thụ xanh mướt, phía trước là hồ nước trong vắt với cây cầu đá xanh bắc ngang, tạo nên một chỉnh thể kiến trúc hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Về mặt cấu trúc, Chùa Ông tuân thủ kiểu chữ “Tam” điển hình với ba phân khu chính:

• Tiền đường: Gồm 7 gian, sử dụng gỗ lim bền bỉ với kết cấu vì chồng rường bào trơn đóng bén, thể hiện sự vững chãi của kiến trúc cổ.
• Thiêu hương: 7 gian với kiến trúc thượng rường hạ kẻ, là nơi diễn ra các nghi thức dâng hương trang nghiêm.
• Thượng điện: Nơi đặt khám sơn son thếp vàng thờ Vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Bức tượng thiền sư trong tư thế tọa thiền, mắt mở, đầu đội mũ Pháp sư toát lên vẻ uy nghi, đạo mạo.

Điểm nhấn đặc biệt là gác chuông hai tầng tám mái, nơi treo quả đại hồng chung bằng đồng đúc từ thời Lê. Bên cạnh đó, hệ thống hiện vật như gạch cổ thời Mạc (thế kỷ 16), các tấm bia đá năm 1703, 1749 và thần tích thời Nguyễn chính là những “cuốn sử đá” xác thực cho bề dày lịch sử của ngôi chùa.

Điểm tựa tâm linh từ điển tích Vua Lý Thần Tông

Theo thần tích lưu truyền, trong một lần kinh lý, Vua Lý Thần Tông đã dừng chân nghỉ lại vùng đất Như Quỳnh khi trời tối. Cảm mến vẻ đẹp hữu tình của vùng đất và sự hiếu nghĩa của người dân, Nhà Vua không chỉ ban tặng giống cây trồng, cây thuốc nam để chữa bệnh mà còn trực tiếp cắm đất dựng chùa, khuyên răn nhân dân sống hướng thiện.

Chính vì vậy, việc thờ phụng Nhà Vua tại chùa Bình Lương không chỉ là nghi thức tôn giáo mà còn là lòng biết ơn sâu sắc của hậu thế đối với một vị minh quân đã đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của địa phương. Giá trị này đã được khẳng định khi chùa được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia (2001) và đặc biệt là Lễ hội Chùa Ông được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia vào năm 2025.

Giải mã những nghi lễ đặc sắc trong Lễ hội truyền thống Chùa Ông

Lễ hội hiện nay diễn ra từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3 âm lịch, với ngày mồng 9 là chính hội. Đây là chuỗi hoạt động kết hợp nhuần nhuyễn giữa phần “Lễ” trang nghiêm và phần “Hội” náo nhiệt.

Nghi thức Rước nước và Bao sái

Sáng mồng 6, sư trụ trì cùng các bậc cao niên thực hiện lễ rước nước từ giếng cổ trong làng về chùa. Nước giếng cổ được coi là tinh túy của đất trời, dùng để bao sái đồ thờ, cầu mong mưa thuận gió hòa và mùa màng tươi tốt. Đây là nghi thức khởi đầu, làm sạch không gian tâm linh trước khi bước vào các lễ tế chính.

Nghi lễ Phất cờ - “Linh hồn” của lễ hội

Diễn ra vào sáng mồng 8, nghi lễ phất cờ là nét độc bản chỉ có tại Chùa Ông. Người thực hiện (Tổng cờ) phải là người khỏe mạnh, phẩm chất đạo đức tốt và gia đình hạnh phúc. Trong trang phục đỏ rực, Tổng cờ cầm lá cờ dài chạm đất, bước đi theo nhịp chiêng trống qua 6 chiếc chiếu cói trải trên đường chính đạo.

Khoảnh khắc kịch tính nhất là khi đến chiếu thứ sáu, Tổng cờ dùng chân đá văng chiếc bát sứ và bắt đầu phất cờ. Lá cờ phải lượn tròn, không được quấn, tượng trưng cho sự lan tỏa sinh khí từ trời xuống đất. Người dân tin rằng, nếu chiếc bát vỡ vụn và cờ múa đẹp, năm đó làng sẽ gặp nhiều may mắn, mùa màng bội thu.

Rước kiệu Đức Thánh và Lễ tạ

Ngày chính hội (mồng 9), một đoàn rước rực rỡ với múa lân, phường bát âm và kiệu long đình sẽ đưa Đức Thánh từ chùa đến đình Quản để bái yết Thành hoàng làng. Sự kết nối giữa Chùa và Đình thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa Phật giáo và tín ngưỡng bản địa.

Kết thúc chuỗi lễ hội vào ngày 28 tháng 3 là lễ tạ, cảm tạ các vị Phật, Thánh đã phù hộ và cầu mong sức khỏe, học hành tiến bộ cho con cháu trước khi cất đồ thờ.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Giá trị cộng đồng và bài học về sự kế thừa

Lễ hội truyền thống Chùa Ông không đơn thuần là những nghi thức tôn giáo, mà là sợi dây thắt chặt tình làng nghĩa xóm, là nơi nuôi dưỡng lòng yêu quê hương của mỗi người con đất nhãn. Việc được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực gìn giữ giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh hiện đại, những lễ hội như thế này đóng vai trò như một “mỏ neo” văn hóa, giúp con người tìm về nguồn cội và cân bằng tâm hồn. Bạn có tin rằng những nghi lễ truyền thống như phất cờ vẫn còn nguyên giá trị trong cuộc sống ngày nay? Hãy chia sẻ cảm nghĩ hoặc trải nghiệm của bạn về những lễ hội truyền thống tại địa phương mình dưới phần bình luận nhé!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Lễ hội truyền thống Chùa Ông diễn ra vào thời gian nào?Lễ hội diễn ra từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong đó ngày mồng 9 là ngày chính hội.

Nghi lễ đặc trưng nhất của lễ hội Chùa Ông là gì?Đó là nghi lễ Phất cờ vào sáng mồng 8 tháng 3, nơi Tổng cờ thực hiện các động tác múa cờ và đá vỡ bát sứ để cầu may mắn, mùa màng bội thu.

Chùa Ông thờ những vị nào?Chùa Ông (chùa Bình Lương) là nơi thờ Phật, đồng thời phụng thờ Vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội truyền thống Chùa Ông diễn ra vào thời gian nào?

Lễ hội diễn ra từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3 âm lịch hàng năm, trong đó ngày mồng 9 là ngày chính hội.

Nghi lễ đặc trưng nhất của lễ hội Chùa Ông là gì?

Đó là nghi lễ Phất cờ vào sáng mồng 8 tháng 3, nơi Tổng cờ thực hiện các động tác múa cờ và đá vỡ bát sứ để cầu may mắn, mùa màng bội thu.

Chùa Ông thờ những vị nào?

Chùa Ông (chùa Bình Lương) là nơi thờ Phật, đồng thời phụng thờ Vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh.