Virus Hanta: 'Kẻ mạo danh' cúm thường gây suy hô hấp cấp nguy hiểm

Virus Hanta là căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từ loài gặm nhấm, thường bị nhầm lẫn với cúm thông thường nhưng có khả năng gây suy hô hấp cấp và tử vong nhanh chóng.

Vừa qua, dư luận quốc tế đặc biệt lo ngại trước thông tin về chùm 3 ca tử vong liên quan đến Hantavirus trên du thuyền MV Hondius của Hà Lan. Theo số liệu ghi nhận, sau hơn một tuần công bố dịch, đã có 8 người xác định nhiễm bệnh, trong đó 5 người may mắn hồi phục và 3 người đã tử vong. Điều đáng báo động là tốc độ diễn tiến của bệnh cực kỳ nhanh, có thể khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái sốc tuần hoàn và suy hô hấp chỉ trong vài giờ nếu không được can thiệp kịp thời.

Nhận diện Virus Hanta: Sự khác biệt giữa hai nhóm bệnh chính

Theo ThS Nguyễn Quốc Thái từ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, virus Hanta thuộc họ Hantaviridae (nhóm virus RNA), tồn tại tự nhiên trong các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng và chuột nhắt. Đáng chú ý, virus này không gây bệnh cho vật chủ là chuột nhưng lại trở thành “sát thủ” khi lây sang con người.

Trên lâm sàng, virus Hanta được chia thành hai thể bệnh chính tùy theo khu vực địa lý và chủng virus:

• Nhóm “Thế giới cũ” (Phổ biến tại châu Á, châu Âu): Thường gây ra hội chứng sốt xuất huyết kèm tổn thương thận (HFRS).
• Nhóm “Thế giới mới” (Phổ biến tại châu Mỹ): Gây hội chứng tim phổi do virus Hanta (HPS/HCPS). Đây là thể bệnh đặc biệt nguy hiểm với tỉ lệ tử vong dao động từ 40% đến 50%.

Điểm nguy hiểm nhất của Hantavirus chính là khả năng “ngụy trang”. Ở giai đoạn đầu, bệnh nhân chỉ xuất hiện các triệu chứng như sốt nhẹ, đau cơ, mệt mỏi — rất dễ bị nhầm với một đợt cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, khi bệnh chuyển sang giai đoạn cấp, tình trạng phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim sẽ xảy ra dồn dập, đẩy bệnh nhân vào tình trạng nguy kịch.

Con đường lây truyền: Những sai lầm phổ biến khi dọn dẹp nhà cửa

Khác với các bệnh truyền nhiễm lây qua trung gian là muỗi hay côn trùng, virus Hanta xâm nhập vào cơ thể người chủ yếu qua đường hô hấp. Khi con người hít phải các hạt bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh, virus sẽ tấn công hệ hô hấp.

Các chuyên gia cảnh báo, nguy cơ phơi nhiễm cao nhất thường xảy ra trong các tình huống sau:

• Dọn dẹp kho cũ, gác xép, chuồng trại hoặc kho thóc lâu ngày không sử dụng.
• Sử dụng chổi quét khô hoặc máy hút bụi tại những nơi có nhiều phân chuột, khiến virus phát tán ngược trở lại không khí.
• Tiếp xúc trực tiếp chất thải của chuột thông qua vết thương hở hoặc bị chuột cắn.

Thách thức trong điều trị và chiến lược phòng ngừa

TS.BS Đoàn Thu Trà, quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, nhấn mạnh một thực tế khắc nghiệt: Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh Hanta.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Việc điều trị hiện nay hoàn toàn phụ thuộc vào hồi sức tích cực. Đối với những ca nặng, y học phải can thiệp bằng các biện pháp hỗ trợ sự sống tối đa như thở máy, lọc máu hoặc sử dụng hệ thống ECMO (tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể). Chính vì không có thuốc điều trị tận gốc, thời điểm phát hiện bệnh đóng vai trò quyết định giữa sự sống và cái chết.

Nguy cơ tại Việt Nam và khuyến cáo từ chuyên gia

Mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh mới trong đợt cảnh báo này (ca cuối cùng ghi nhận rải rác ở phía Nam khoảng năm 2012), nhưng nguy cơ phơi nhiễm vẫn luôn hiện hữu. Do đặc thù môi trường nhiệt đới, quần thể chuột sinh sống sát khu dân cư rất phổ biến. Một số nghiên cứu huyết thanh năm 2025 trên nhóm người chăn nuôi động vật hoang dã cho thấy một tỉ lệ nhỏ người dân đã từng vô tình phơi nhiễm với mầm bệnh này.

Để bảo vệ bản thân và gia đình, Bộ Y tế khuyến cáo thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp sau:

1. Kiểm soát vật chủ: Diệt chuột, bịt kín các khe hở ngăn chuột xâm nhập vào nhà.
2. Vệ sinh khoa học: Tuyệt đối không quét khô khu vực nghi có phân chuột. Hãy xịt ẩm bằng dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang và găng tay bảo hộ trước khi dọn dẹp.
3. Theo dõi sức khỏe: Nếu xuất hiện triệu chứng sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc tại kho bãi, đồng ruộng, cần đến ngay cơ sở y tế để thăm khám.

Với năng lực xét nghiệm và chẩn đoán hiện tại, hệ thống y tế Việt Nam hoàn toàn có thể kiểm soát nếu bệnh nhân được phát hiện sớm. Đừng để sự chủ quan biến một triệu chứng “giống cúm” thành một thảm kịch sức khỏe.

Bạn có thường xuyên dọn dẹp kho bãi bằng cách quét khô? Hãy thay đổi thói quen ngay hôm nay để bảo vệ phổi của chính mình. Chia sẻ thông tin này đến người thân để cùng nâng cao cảnh giác!