"Thơ viết cho mình" - Nơi Đại tá Phùng Văn Khai thi ca hóa những trầm tích lịch sử

Tập thơ “Thơ viết cho mình” của Đại tá Phùng Văn Khai không chỉ là một dấu mốc văn chương mới mà còn là sự giao thoa tinh tế giữa tư duy lịch sử và cảm xúc.

Ra mắt độc giả vào ngày ⁹⁄₅ tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn, tác phẩm này đánh dấu tập thơ thứ 4 trong sự nghiệp đồ sộ với 27 đầu sách của tác giả. Với độ dài 204 trang, tập thơ được chia làm hai phần rõ rệt: Phần I - “Thơ từ ký ức” (41 bài) và Phần II - “Thơ viết cho mình” (31 bài). Điều đáng kinh ngạc là toàn bộ khối lượng nội dung này được hoàn thành chỉ trong vòng 2 tháng, một con số mà chính tác giả cũng coi là kỷ lục và là dấu mốc thân thương trong hành trình cầm bút của mình.

Từ tư duy tiểu thuyết lịch sử đến những vần thơ trầm tích

Phùng Văn Khai vốn nổi danh là người “cày ải” trên cánh đồng quá khứ. Với tư duy của một nhà văn chuyên viết tiểu thuyết lịch sử, ông đã dành tâm huyết cho những công trình về Ngô Vương, Phùng Vương hay bộ tiểu thuyết đồ sộ “Vương Triều Tiền Lý” (4 tập). Chính nền tảng nghiên cứu sâu sắc về các triều đại và danh nhân đã giúp ông có một góc nhìn sắc sảo khi chuyển sang thể loại thơ.

Trong phần “Thơ từ ký ức”, độc giả dễ dàng nhận thấy mạch cảm xúc gắn liền với các địa danh văn hóa, lịch sử như Thành Cổ Loa, Chùa Cổ Pháp, Văn Miếu, Đường Lâm, Phố Hiến… Đối với tác giả, thơ ca là cách để ông tri ân những vùng đất cổ và những con người đã hỗ trợ ông trong quá trình tìm kiếm tư liệu viết tiểu thuyết.

Thi ca hóa những bi kịch và hào khí dân tộc

Không chỉ dừng lại ở việc mô tả, Phùng Văn Khai đã thực sự “thi ca hóa” lịch sử. Khi viết về Thành Cổ Loa, ông không ngần ngại chạm vào nỗi đau của quá khứ:

“Lẫy nỏ oan khiên phận thiếp - chàng/ Ngai vàng gãy đổ nước tan hoang/ Gươm báu đứt lìa tình phụ tử/ Thân trai ngậm ngọc lệ đôi hàng”

Những câu thơ không chỉ tái hiện bi kịch của An Dương Vương mà còn thể hiện sự thấu cảm sâu sắc của người viết trước những biến thiên của thời cuộc. Bên cạnh đó, tinh thần tự hào dân tộc cũng được thể hiện rõ nét qua những vần thơ ca ngợi vóc dáng đất nước buổi bình minh, tạo nên một sự cân bằng giữa bi và tráng.

Những khoảng lặng tâm hồn và triết lý về sự vô thường

Nếu phần đầu là sự hướng ngoại về lịch sử, thì phần “Thơ viết cho mình” lại là cuộc hành trình quay vào bên trong. Tác giả quan niệm rằng thơ ca trước hết là để giải phóng và thỏa mãn chính mình, nơi mỗi bài thơ là một câu chuyện đan cài, góp phần làm giàu thêm trí tuệ và tâm hồn.

Xuất thân từ làng Minh Khai, Hưng Yên với một tuổi thơ nhiều gian khó, Phùng Văn Khai đưa vào thơ những hình ảnh mộc mạc, gần gũi của quê hương: những triền sông xanh, những con thuyền tròng trành và mây trắng bồng bềnh. Đặc biệt, sự trắc ẩn của một trái tim giàu lòng nhân ái được thể hiện rõ qua các bài thơ như “Lời người mẹ đơn thân” hay “Lời người sau song sắt”, cho thấy thơ ca đối với ông còn là sự sẻ chia với những thân phận hẩm hiu trong xã hội.

Ở tuổi 54, khi đã trở thành một người ông, tác giả nhìn cuộc đời bằng con mắt chiêm nghiệm. Những bài thơ trong tập này mang đậm mỹ cảm giàu Phật tính, suy ngẫm về sự vô thường của kiếp người, khiến người đọc cảm thấy nhẹ lòng và bình an hơn giữa những xô bồ của cuộc sống.

Lời kết: Sự giao thoa giữa cái tôi cá nhân và vận mệnh dân tộc

“Thơ viết cho mình” không đơn thuần là một tập thơ, mà là một cuốn nhật ký tâm hồn của một trí thức am tường lịch sử. Việc chuyển dịch từ thể loại tiểu thuyết sang thơ ca cho thấy sự linh hoạt trong bút pháp và sức sáng tạo bền bỉ của Đại tá Phùng Văn Khai. Tác phẩm nhắc nhở chúng ta rằng: lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách khô khan, mà còn sống động trong những vần thơ đầy cảm xúc.

Bạn nghĩ sao về việc dùng thơ ca để tái hiện lại những bi kịch lịch sử? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn hoặc tìm đọc tác phẩm để cùng cảm nhận những chiêm nghiệm của tác giả!